سرخ فخری شاهرود؛ طلای سرخ تاکستانهای سمنان در مسیر برندسازی جهانی
در شهرستان شاهرود از توابع استان سمنان، این روزها تاکستانها رنگ و بوی harvest به خود گرفتهاند و خوشههای درخشان انگور سرخ فخری زیر آفتاب پاییزی میدرخشند. برداشت این رقم دیررس تا اوایل آبانماه ادامه دارد و صدها خانوار باغدار درگیر جمعآوری محصول سال هستند.
شاهرود از دیرباز بهعنوان یکی از قطبهای اصلی تولید انگور در ایران شناخته میشود. اقلیم معتدل، خاک حاصلخیز و تجربه چندصدساله کشاورزان، این منطقه را به یکی از مراکز تولید انگور باکیفیت کشور تبدیل کرده است.
بر اساس آمار رسمی مدیریت جهاد کشاورزی شهرستان، بیش از پنج هزار هکتار از اراضی شاهرود به کشت انواع انگور اختصاص دارد که از این میزان، حدود چهار هزار هکتار تاکستان بارور است. میانگین برداشت از هر هکتار ۲۲ تن اعلام شده و پیشبینی میشود مجموع تولید امسال از مرز ۱۰۰ هزار تن بگذرد.
حمید آقابیکی، مدیر جهاد کشاورزی شهرستان شاهرود، در گفتوگو با خبرنگار ما اظهار داشت: «شرایط اقلیمی مناسب و مراقبت باغداران باعث شده محصول امسال از نظر کیفیت و کمیت در سطح مطلوبی قرار گیرد.»
وی افزود: «انگور سرخ فخری که در میان مردم به نام انگور شاهرودی نیز شناخته میشود، به دلیل رنگ خاص، طعم شیرین و قابلیت نگهداری بالا، بازارپسندی زیادی دارد و یکی از ارقام شاخص تولیدی منطقه محسوب میشود.»
به گفته آقابیکی، حدود ۴۵ درصد از محصول انگور شاهرود بهصورت تازهخوری وارد بازار مصرف میشود، ۴۰ درصد در سردخانهها ذخیره و بخش دیگر به تولید کشمش، آبغوره، مویز و کنسانتره اختصاص مییابد. این تنوع فرآوری، ارزش افزوده قابل توجهی برای اقتصاد محلی ایجاد کرده است.
شاهرود علاوه بر سرخ فخری، مهد ارقام متنوع دیگری نیز هست؛ از جمله خلیلی، عسگری، لعل، شاهانی، صاحبی، کشمشی، سفید فخری و ریشبابا. این تنوع ژنتیکی و اقلیمی موجب شده محصولات منطقه در بازارهای داخلی و حتی صادراتی با استقبال خوبی مواجه شوند.
فصل برداشت انگور در شاهرود معمولاً از اواخر خرداد با ارقام زودرس آغاز میشود و تا پایان مهر با برداشت سرخ فخری ادامه دارد. این گستره زمانی، پیوستگی عرضه محصول تازه به بازار را ممکن کرده و اشتغال فصلی را در منطقه رونق میبخشد.
اما در کنار فرصتهای تولید، چالشهایی نیز پیش روی تاکداران شاهرودی قرار دارد. مهمترین آن، کمبود منابع آبی و تداوم آبیاری سنتی است. کاهش بارندگیها و وابستگی به سفرههای زیرزمینی، بهرهوری تولید را کاهش داده است.
کارشناسان کشاورزی بر این باورند که توسعه سیستمهای نوین آبیاری تحت فشار و زیرسطحی، میتواند تا ۳۰ درصد مصرف آب را کاهش داده و عملکرد باغها را افزایش دهد. استفاده از دادههای هواشناسی برای برنامهریزی آبیاری نیز از دیگر راهکارهای پیشنهادی است.
از سوی دیگر، نبود زیرساختهای مناسب نگهداری و فرآوری نیز به عنوان چالش جدی مطرح است. کمبود سردخانههای استاندارد و کارخانههای فرآوری موجب میشود در سالهای پربار بخشی از محصول به ضایعات تبدیل شود.
بررسیها نشان میدهد در برخی سالها تا ۱۵ درصد از محصول برداشتشده به دلیل نبود امکانات نگهداری از بین میرود. توسعه صنایع تبدیلی میتواند علاوه بر جلوگیری از این هدررفت، موجب ایجاد اشتغال و افزایش درآمد باغداران شود.
مشکلات بازاریابی و قیمتگذاری نامناسب نیز گریبانگیر تولیدکنندگان است. نوسانات قیمتی، حضور واسطهها و نبود تشکلهای منسجم باعث شده سهم باغدار از سود نهایی بسیار ناچیز باشد.
کارشناسان اقتصادی پیشنهاد میکنند ایجاد تعاونیهای تخصصی، برندسازی منطقهای و عقد قراردادهای تضمینی فروش، میتواند موجب ثبات در بازار و افزایش قدرت چانهزنی تولیدکنندگان شود.
به گفته مدیر جهاد کشاورزی شاهرود، این شهرستان ظرفیت بالایی برای تبدیلشدن به قطب صادرات انگور ایران دارد. «سرخ فخری» به دلیل رنگ جذاب، طعم ماندگار و قابلیت نگهداری طولانی، از نظر تجاری توان رقابت با ارقام خارجی را دارد.
با این حال، ضعف در بستهبندی، استانداردسازی و بازاریابی بینالمللی، صادرات این محصول را محدود کرده است. کارشناسان بر این باورند که ایجاد برند منطقهای «انگور فخری شاهرود» و راهاندازی پایانه صادراتی میتواند زمینه حضور این محصول در بازارهای روسیه، عراق و کشورهای حاشیه خلیج فارس را فراهم کند.
توسعه پایدار تولید انگور در شاهرود نیازمند همافزایی میان دولت، تعاونیها و بخش خصوصی است. آموزش فنی باغداران، حمایت از ایجاد صنایع تبدیلی و اجرای طرحهای آبیاری نوین از مهمترین اولویتهای توسعه این بخش محسوب میشود.
کارشناسان همچنین بر ضرورت ایجاد صندوقهای حمایت از کشاورزان، اجرای طرحهای تحقیقاتی در حوزه اصلاح نهال و کنترل آفات، و ترویج فرهنگ تولید مبتنی بر کیفیت تأکید دارند.
به باور ناظران حوزه کشاورزی، شاهرود در صورت رفع چالشهای زیرساختی و حرکت به سوی تولید دانشبنیان، میتواند به یکی از نمونههای موفق مدیریت علمی در باغداری کشور تبدیل شود.
اکنون که برداشت انگور سرخ فخری در شاهرود به روزهای پایانی خود نزدیک میشود، نگاهها به آینده این محصول دوخته شده است؛ آیندهای که با برنامهریزی دقیق، میتواند نام «شاهرود» را در کنار برندهای جهانی انگور درخشان کند.
بدون نظر! اولین نفر باشید