تغییر الگوریتم اصناف در اقتصاد شهری سمنان
بر همین اساس، در دهه هفتاد شمسی و پس از شکلگیری بانکداری خصوصی و صدور مجوز برای مؤسسات مالی و اعتباری، بهترین موقعیتهای تجاری در سمنان در اختیار بانکها قرار گرفت. اگر در آن سالها از میدان امام حسین تا میدان استاندارد عبور میکردید، بیتردید تعداد بانکها بیش از سایر صنوف به چشم میآمد. گرچه در همان زمان سمنان در مسیر تبدیلشدن به «شهر دانشگاهی» قرار داشت، اما به سبب حضور گسترده بانکها، چهرهای «بانکی» نیز به خود گرفته بود.
از دهه ۱۳۹۰ به بعد، بافت شهری سمنان به تدریج تغییر یافت و تعداد اصناف و واحدهای تجاری افزایش چشمگیری پیدا کرد. به گونهای که سرانه صنفی نسبت به جمعیت، از میانگین بسیاری از شهرهای کشور بالاتر رفت. احداث و فعالیت برج ققنوس نیز به این روند شتاب بخشید و به عنوان نخستین سازه مرتفع سمنان، نقطه عطفی در توسعه فضای تجاری شهر به شمار آمد.
در سال ۱۴۰۴، چهره سمنان نسبت به سالهای گذشته دگرگون شده است. یکی از مهمترین این تغییرات، در خیابان امام رخ داده است. صنف طلافروشان که پیشتر در بازار سرپوشیده متمرکز بودند، اکنون حضور پررنگی در این خیابان دارند؛ بهگونهای که خیابان امام به تدریج به «بازار طلا» شباهت یافته است.
چند عامل را میتوان در این تحول مؤثر دانست:
نخست، حضور مسافران و مهمانان خارجی بهویژه از کشورهای همسایه که تمایل بیشتری به خرید طلا و ارز نشان میدهند و به رونق این صنف کمک کردهاند.
دوم، شرایط اقتصادی کشور و نوسانات قیمت ارز و طلا که موجب شده بسیاری از شهروندان برای حفظ ارزش دارایی خود به سمت خرید طلا گرایش پیدا کنند.
و سوم، افزایش اجارهبهای مغازهها در خیابانهای اصلی شهر که موجب شده اصناف با درآمد کمتر، جای خود را به صنفهای پردرآمدتر از جمله طلافروشان بدهند.
به نظر میرسد خیابان امام و بازار سنتی سمنان دوباره به رونق گذشته بازمیگردند. پس از آنکه در یک دهه گذشته با احداث برج ققنوس، مرکز تجاری شهر از جنوب به شمال جابهجا شده بود، اکنون روندی معکوس در حال شکلگیری است.
تحولات دیگری نیز در ساختار شهری سمنان در حال وقوع است. از جمله، جابجایی زندان سمنان و تکمیل پروژه کاروانسرای تاریخی که بهطور قطع بر چهره میدان سعدی و ساختار صنفی پیرامون آن تأثیرگذار خواهد بود.
یکی دیگر از جلوههای تغییر در الگوریتم اصناف شهری، جایابی صنف میوهفروشان است. قیمت بالای میوه در سمنان باعث شده این شهر در فهرست گرانترین شهرهای کشور از نظر قیمت میوه قرار گیرد. تمرکز بازار میوه و ترهبار در یک نقطه از شهر (شهرک غرب) سبب شکلگیری نوعی انحصار شده است. بر همین اساس، فرماندار سمنان نیز پیشنهاد کرده است با توجه به گسترش شهر، چند بازار میوه و ترهبار در نقاط مختلف ایجاد شود تا تعادل قیمتی برقرار گردد.
تا زمانی که مسئله توزیع و قیمت میوه در سمنان حل نشود، این شهر همچنان در ردیف شهرهای گران از نظر اقلام خوراکی باقی خواهد ماند. راهکار منطقی، مکانیابی صحیح مراکز توزیع و اصلاح زنجیره عرضه میوه است تا بتوان تعادل در بازار ایجاد کرد.
سال ۱۴۰۴ در حالی سپری میشود که کشور در آستانه برگزاری انتخابات شوراهای شهر و روستاست. طبیعی است که انتظار میرود افرادی با شناخت کافی از اقتصاد شهری و مبانی توسعه پایدار در شوراها حضور یابند. باید پذیرفت که بخش قابل توجهی از توسعه اجتماعی، از دل توسعه شهری میگذرد و شهر توسعهیافته میتواند بستر رشد انسانی و فرهنگی باشد.
در سالهای اخیر، گاه از احتمال انتخاب سمنان به عنوان پایتخت اداری کشور یا انتقال بخشی از وزارتخانهها به این شهر سخن به میان آمده است. تحقق چنین موضوعی، در صورت وقوع، تأثیری جدی بر حوزههای فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی سمنان خواهد گذاشت و بیتردید نخستین اثر آن در بازار زمین و املاک آشکار خواهد شد.
در مجموع باید گفت: الگوریتم اقتصادی و صنفی سمنان دستخوش تغییر شده است. از این رو، برنامهریزی شهری باید بر اساس این الگوریتم جدید صورت گیرد تا توسعهای متوازن و پایدار رقم بخورد. اگر سمنان در مسیر کلانشهر شدن گام برمیدارد، لازم است ساختار شهری آن متناسب با نیازها و ویژگیهای یک کلانشهر طراحی و بازچینی شود.
به هر روی، تحولات اخیر نشان داده که سمنان ظرفیت آن را دارد که در شرایط خاص نیز نقش جایگزین شهری بزرگ را ایفا کند؛ چنانکه در برخی مقاطع اخیر، تمرکز جمعیت در آن افزایش یافت و توانست قابلیتهای خود را در قامت شهری پویا و اثرگذار به نمایش بگذارد.
بدون نظر! اولین نفر باشید